Явган хүний зам, талбайн ус шүүрүүлдэг бетоны туршилт, судалгаа

Явган хүний зам, талбайн ус шүүрүүлдэг бетоны туршилт, судалгаа

Т.Хажидсүрэн /ШУТИС, БАС ахлах багш, Монгол улсын зөвлөх инженер/

Ердийн бетонон хучилтын гадаргуу нь ус үл нэвтрүүлэх ба үүний улмаас гадаргуу дээр ус тогтож таны эргэн тойрон усаар хүрээлэгдэх орчин болдог. Энэ нь таны амьдарч, ажиллаж байгаа орчны хөрс, суурийг  гэмтээж, цас хайлах, эсвэл ширүүн бороо ороход хүндрэл учруулж болзошгүй юм. Талбайд ус зайлуулах систем суурилуулах нь усыг зайлуулж, аливаа болзошгүй асуудлуудаас сэргийлдэг ч энэ нь төдийлөн орчны аюулгүй байдлын шаардлагыг хангаж чадахгүй байна. Энэ асуудлыг явган хүний зам болон тохижилтын талбайд ус шүүрүүлдэг бетон хэрэглэснээр шийдвэрлэж болно гэдгийг Их Британы судлаачид тогтоосон. Иймд ус шүүрүүлэх бетоныг Монголд үйлдвэрлэх боломжийн туршилт судалгаа хийсэн үр дүнгийн талаар мэдээлэл хүргэж байна.

Оршил: Их Британид нэг минутад нэг метр квадрат тутамд 1,000 литр ус шингээх боломжтой ус шүүрүүлдэг бетонон хучилтыг хэрэглэж эхэлсэн байна. Мөн Хятад, Япон,  Өмнөд Каролинагийн зарим хотод ус шүүрүүлэх бетоныг хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд цаашид ч хэрэглэх зорилт тавьж байна.
Дэлхий дахинд хотжилт үргэлжилж, хотын нутаг дэвсгэрийн хучимал хэсгийн хэмжээ нэмэгдэж байгаа нь үерийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна.  Асфальт гэх мэт бетонон гадаргуу нь хөрснөөс олон дахин бага усыг шингээдэг бөгөөд ширүүн бороо нь хотуудын үерийн ус зайлуулах системийг маш богино хугацаанд бөглөдөг.
Их Британий “Toparmx Permeable” компаний үүсгэн байгуулсан Tarmac саяхан машины зогсоолын 4000 литр усыг машины зогсоолын гадаргуу дээр цацаж туршжээ. Ус нь нуугдмал нүхэнд цутгаж байгаа мэт даруй шингэж байсан байна.
Манай төвлөрсөн хот суурин газруудад ч гэсэн борооны улирлын үед үер буух, ус тогтох, зам талбай эвдэх, хүмүүсийн чөлөөтэй зорчиж явах боломжийг хязгаарлах явдал байсаар байна. Энэ асуудлыг ус шүүрүүлдэг бетон хэрэглэснээр бүрэн шийдвэрлэх боломжтой.
Үндсэн хэсэг: Ус шүүрүүлдэг бетон нь бетоны хөгжлийн харьцангуй шинэ төрөл бөгөөд энэ нь борооны усыг нэвчүүлэн хөрс рүү шууд шингээх чадвартай. Энэ нь явган хүний зам, зүлэгжүүлэлтийн талбай,  засмал замын хажуу хэсэгт 10-35мм хүртэл дүүргэгч /ширхэгтэй чулуу/ хэрэглэн туршилт хийх замаар найрлага тооцож ус шүүрүүлдэг бетон цутгах юм.
Гол давуу талууд: Хотын хатуу хучилттай хэсгүүдэд ирэх үерийн усны урсац нь усны бохирдлын гол эх үүсвэр болдог. Тэгвэл ус шүүрүүлдэг бетон нь тэрхүү урсацыг эрс багасгадаг төдийгүй шингээдэг, гэгээлэг өнгөтэй хийж болох учраас нарны гэрлийг шууд тусган авч, зуны улиралд сэрүүн чанараа хадгалдаг онцлогтой. Одоогоор ус зайлуулах систем хэрэглэж байгаа ч энэ нь бөглөрөх, хогоор дүүрэх зэргээр төдийлөн шаардлага хангахгүй байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэх гарц нь ус шүүрүүлдэг бетоныг үйлдвэрлэж хэрэглэх бөгөөд түүний орц найрлагыг нь тохируулах замаар туршилт судалгаа хийж, үр дүнг гаргах юм.
Хүснэгт-1. Ус шүүрүүлдэг бетоны оновчтой найрлага сонгох

10мм-н дүүргэгчийн хэмжээ /орох хувь/

 20мм-н дүүргэгчийн хэмжээ /орох хувь/

Ус/цементийн харьцаа

Цементийн орц /кг/

1

80

20

0,35

430

2

70

30

0,30

420

3

50

50

0,25

400

4

40

60

0,35

390

5

20

80

0,25

380

6

30

70

0,28

370

Бетоны орц найрлагыг тогтоохын тулд: У/Ц-н харьцааг болон цементийн орцыг тодорхой хэмжээгээр өөрчилж туршив. Тэгэхдээ У/Ц-г 0,25-0,35 хооронд авлаа. Дүүргэгч цементийн харьцааг 4-4,5:1 харьцаанд бариулж, бетоны нягтыг 1800-2000кг/м3 байхаар тооцов. Бат бэхийг цилиндрийн бат бэхээр шалгахад 10-13 МПа–н хооронд хэлбэлзэж байна. Энэ нь явган зам, зүлэгжүүлэлтийн талбайд хэрэглэх бетонон хучилтын шаардлага хангаж байна гэж үзэв. Хэрэглэсэн дүүргэгчийн завсар хоорондын зай 15-30% байв.
 



  Зураг 5. Одоо хэрэглэж байгаа замын ус зайлуулах систем
Энэхүү бетон нь үерийн усыг шингээх чадвартай. Тухайлбал: Ихэвчлэн замын хучилтын материал нь том, нарийн ширхэгтэй буталсан чулуун хольцоор хийгдсэн байдаг. Ус шүүрүүлдэг бетон нь 10-35 мм хүртэл дүүргэгчтэй, их хэмжээний усыг хүлээн авах хангалттай сүвэрхэг материал болно. Ус шүүрүүлдэг бетоныг хөрсний дээд хэсэгт байрладаг буталсан чулуугаар дүүргэсэн чулуулгийн дээр хийж болно. Борооны ус нь дээд гадаргуугаар нэвчиж, давхаргын давхаргад хуримтлагдаж, аажмаар хөрсөнд шингэнэ.
  "Их Британид хамгийн их хур тунадастай байхад ч ус шүүрүүлдэг бетон нь  усны аюулыг хангалттай хэд дахин давж чаддаг гэдэгт бид итгэлтэй байна" гэж Tarmac дахь компаний захирал Ричард Старарес ярьж байна. Ус шүүрүүлдэг бетоны үнэ нь зах зээлийн бусад бетоныхтой төстэй юм.




Зураг 9. Ус шүүрүүлдэг бетоноор зам талбай цутгах байдал


Бетоны хольцын найрлагыг дараах байдлаар тооцоолох шаардлагатай.
Үүнд:

  1. Ус цементийн харьцаа сонгох
  2. Агаар агууламжийг үнэлэх
  3. Цементийн агууламжийг тооцоолох
  4. Орц найрлагыг дүүргэгчийн харьцааг өөрчлөх замаар туршилтаар тогтоож баталгаажуулах
  5. 28 хоногийн хугацааны шахалтын бат бэхийг тогтоох
Эдгээр шаардлагын дагуу туршилтыг явуулж үр дүнг гаргав.





Дүгнэлт:
Хотын зам талбайд ус шүүрүүлдэг бетон хэрэглэснээр:

  1. Хотын зам талбайд ус тогтохгүй, орчны ая тухтай байдлыг бий болгож, гадаргууд тогтох усыг багасгах төдийгүй  бүрэн зогсоох боломжтой.
  2. Борооны усыг түргэн шуурхай шингээх боломжийг олгодог бөгөөд уг ус шүүрүүлэх бетон нь минутанд багадаа 880л ус шингээх бололцоотой.
  3. Ус шүүрүүлэлтийн хэмжээг бетоны орц найрлагаар тохируулах бүрэн боломжтой. Ийм бетоныг хот тохижилтын зам талбайд хэрэглэснээр хотын тохижилт, өнгө үзэмжийг нэмэгдүүлж, ая тухтай орчныг бүрдүүлэхээс гадна хөрс, суурийг гэмтэхээс урьдчилан сэргийлж чадна.
Эх сурвалж: Барилга.МН

Сэтгэгдэл (0)

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд barilga.mn хариуцлага хүлээхгүй болно.
Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.