Бригадуудад чанар, стандартыг баримталж ажиллах байдал дутагдаж байна

Бригадуудад чанар, стандартыг баримталж ажиллах байдал дутагдаж байна

Францын ЖЭРЭС (Сэргээгдэх эрчим хүч, байгаль орчны эв нэгдлийн групп) ТББ нь Монголын Барилгын Үндэсний Ассоциаци (МБҮА) ТББ, Барилгын эрчим хүч хэмнэлтийн төв, “Пипл ин нийд”, Гэр иргэдийн оролцоотой амьдрах орчны зураглалын төв ТББ-тай хамтран 2018-2022 онд Европын Холбооны санхүүжилттэй “Улаанбаатар хотын гэр хороололд дулааны алдагдал багатай байшин барихад дэмжлэг үзүүлж, зөвлөгөө өгөх, санхүүгийн зуучлалын үйлчилгээ үзүүлэх” төслийг хэрэгжүүлж эхлээд байна. Энэхүү төслийн хүрээнд МБҮА-ийн захиалгаар “Ногоон Санаачлага - Ирээдүйн Технологи” ТББ нь гэр хорооллын амины сууцны дулаан алдагдлыг бууруулахад чиглэсэн бичил, жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид болон бригад, хувь хүний мэдээллийн санг бүрдүүлэх, дүн шинжилгээг хийх судалгааг хийж гүйцэтгэсэн. Энэхүү судалгааг танилцуулж байна. 
Энэхүү судалгаа нь Улаанбаатар хотын төвийн 6 дүүргийн хэмжээнд барилгын салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй “Бичил, жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгч буюу бригадууд” (цаашид БЖДҮЭ буюу бригад гэх)-ын ажлын туршлага, мэргэжлийн чадавхи, эдийн засгийн үзүүлэлт, ажиллах хүчний мэдээллийг багтаасан мэдээллийн сан бүрдүүлэх, мэдээллийн санд дүн шинжилгээ хийх зорилготой тул дээрх дүүргүүдэд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж буй буюу барилгын ажил гүйцэтгэж буй бригад, иргэнийг хамруулсан ажээ.  
Барилгын салбар нь улирлын шинж чанартай бөгөөд бригадууд дулааны улиралд буюу гол төлөв 3-12 дугаар сард үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, судалгаанд хамрагдсан бригадуудын 69 хувь нь дээрх саруудад ачаалал ихтэй ажилладаг байна. Мөн судалгаанд оролцогчдын 23 хувь нь жилийн дөрвөн улиралд үйл ажиллагаа явуулдаг байна. Энэ нь нэг талаас барилгын салбарт орчин үеийн дэвшилтэт техник технологийг өргөн ашиглаж жилийн дөрвөн улиралд үйл ажиллагаагаа явуулдаг болсонтой холбоотой. Нөгөө талаар бригадууд өөр төсөл дээр дотоод засал чимэглэлийн үйл ажиллагаанд оролцож байгаатай холбоотой. Өөрөөр хэлбэл бригадууд жилийн 4 улиралд ажилтай байхыг зорьж ажилладаг гэсэн үг. Мөн энэ хэмжээгээр салбарын төрөл бүрийн чиглэлээр мэргэшин ажиллахыг чармайж байгаа нь судалгааны явцад харагдаж байна. Харин судалгаанд хамрагдагсдын 8 хувь нь зөвхөн 4–6 сард үйл ажиллагаагаа идэвхитэй явуулдаг гэсэн байна. Эдгээр нь гол төлөв дээврийн ажил гүйцэтгэдэг бригадууд ажээ. 


1.Бригадын үйл ажиллагаа идэвхитэй явагддаг сар
Бригадын гишүүд нь зөвхөн Улаанбаатарын харьяалалтай бус хөдөө, орон нутгаас  давхардсан (орон нутгаас шилжиж ирээд хотын иргэншил хүлээж буй, түр оршин суугч) тоогоор маш их иргэд ажилладаг бөгөөд гол төлөв буюу ихэнх нь туслах ажилтнууд юм. 
2. Бригадын гишүүдийн харьяалал


Барилгын салбарт гадаадын иргэн, компани, бригад, хувь хүн гэсэн 4 төрлийн субьектүүд оролцож ажиллаж байгаа хэдий ч зах зээл дээр тэдгээрийн үнэлэмж, чанар, гүйцэтгэл өөр, өөр түвшинд байгааг судалгаанд оролцогчид онцолжээ. Тухайлбал, гадаадын иргэдийн ажлын хөлс ойролцоогоор 2 дахин илүү үнэлгээтэй байна. Нөгөө талаас компаниуд нийгмийн даатгал тогтвортой төлдөггүй, ажиллах хүчнээ байнгын хөгжүүлэх боломжийг олгодоггүй учир барилгын ажилчид бригадын системээр оршин тогтнож байгаа аж. Эдгээр нь мөн бригадын хэмжээ болон үйл ажиллагаа нь хувьсамтгай байх үндсэн шалтгаан болж байгааг судалгаа харуулсан юм.
Судалгаанд оролцогчдын (бригадын ахлагчуудын) 56 хувь нь бригадын үйл ажиллагаанд зориулж машин, тоног төхөөрөмж авахдаа зээл авсан байна. Зээлийн хэмжээ дунджаар 2-20 сая орчим төгрөг байна.
Бригадын гишүүдийн нийгмийн байдлыг судалж үзвэл дийлэнх нь хашаа байшинд амьдардаг байна.
3. Бригадын гишүүдийн амьдарч буй сууцны төрөл


Барилгын салбарт ялангуяа бригадуудад түгээмэл тохиолддог асуудлын нэг нь гүйцэтгэсэн ажлын хөлсөө авч чадахгүй явдал юм. Энэ нь нэг талаас бригадуудын чадвар, чанартай холбоотой хэдий ч нөгөө талаас захиалагч, гүйцэтгэгч 2-ын харилцан тохиролцоо, ойлголцол, хүлээлтийн зөрүү их байгааг харуулж байна. Мөн барилгын салбар дахь хөрөнгө оруулалт тогтвортой биш байдгаас шалтгаалж эхлээд ажлаа гүйцэтгүүлчихдэг, дараа нь захиалагчийн хөрөнгө оруулалт хүлээгддэг зэрэг нөхцөлөөс үүдэж ажлын хөлсөө өгөхгүй тохиолдол түгээмэл гардаг байна. Хамгийн гол асуудал нь захиалагч тал гүйцэтгэгч талын эрх зүйн чадвар, чадамж муу байгааг далимдуулан хэт нэг талын үзлийг тулгасан ажлын нөхцөл бүхий гэрээгээр ажил гүйцэтгүүлдэг. Зарим тохиолдолд гэрээгүйгээр ажил гүйцэтгүүлэх нь ч түгээмэл болох нь судалгаагаар гарсан байна. Сүүлийн 3 жилийн хугацаанд ажлынхаа хөлсийг авч чадаагүй 3 удаагийн байдал судалгаанд оролцсон бригадуудын 89 хувьд тохиолджээ.
Бригадуудын хувьд ажлынхаа хөлсийг тогтмол, цаг хугацаандаа авна гэдэг тийм ч амар ажил биш. Гэхдээ нэг төрлийн дагнасан гүйцэтгэл хийдэг, урт хугацаанд түншлэн ажиллаж буй бригад, захиалагчид ч бий аж. Өөрөөр хэлбэл харилцан ашигтай, чанартай, бүтээмжтэй хамтран ажиллаж буй бригад, захиалагчид ч байна. Харамсалтай нь, ийм бригад олон биш. Эцэст нь бригадуудын үйл ажиллагааны тогтвортой байдлыг тогтвортой гэрээ, байнгын ажлаар хангах боломжтой гэдэг хариултыг оролцогчид өгсөн байна. Мөн ажилтнуудаа хангалттай цалин хөлс олгох, санхүүгээ тогтвортой байлгаж чадвал тогтвортой ажиллах үндэс болно хэмээн үзэж байгаа аж.
4. Сүүлийн 3 жилийн хугацаанд ажлынхаа хөлсийг авч чадаагүй тохиолдол


Харин найдвартай гэрээгээр ажиллаж чадахгүй байгаа хэмээн 18 орчим хувь нь илэрхийлжээ. Үүнийг сайжруулах арга зам нь ажилчдыг эрх зүйн мэдлэг, чадвартай болгох, аливаа ажлаа мэргэжлийн түвшинд бизнесийн зарчмаар хийж, гүйцэтгэж, гүйцэтгүүлж сургах явдал юм. Судалгаанд хамрагдсан бригадууд ихэвчлэн өөрсдийн багц багаж хэрэгсэл (үйл ажиллагааны чиглэл бүрээрээ)-тэй бөгөөд үнийн хувьд 300.000-10 хүртэл сая  төгрөгийн үнэтэй багаж хэрэгслийг ашигладаг байна. Үүнээс дээш үнэтэй багаж хэрэгслийг захиалагч тал нь өөрөө хангаж ажилладаг байна. Тодруулбал, судалгаанд оролцогчдын 71 хувь нь мэргэжлийн тодорхой багаж, хэрэгсэлтэй бөгөөд энэ нь бригадын зах зээлд ажил олж авахад зайлшгүй нөлөөлөх хүчин зүйл нь болдог ажээ. Иймд тодорхой чиглэлээр тогтмол үйл ажиллагаа явуулдаг дийлэнх бригад багаж, хэрэгсэлтэй. Мөн бригадуудын 70.5 хувь нь сүүлийн 3 жилд үйл ажиллагаагаа идэвхтэй явуулсан ба ажлын хэмжээ нь 2 сая төгрөгийн үнэлгээтэй 40 м.кв хэмжээтэй дотоод заслын ажлаас 1.2 тэрбум төгрөгийн үнэлгээтэй 15000 м.кв талбай бүхий обьектын угсралт хүртэл өргөн хүрээтэй өндөр хүчин чадал бүхий ажлуудыг хийж гүйцэтгэжээ.
Судалгааны явцад ажиглагдсан нэг сонирхолтой зүйл нь бригадууд сүүлийн жилүүдэд ихэвчлэн эмэгтэй ажилтан авах сонирхолтой болжээ. Үүний шалтгаан нь эмэгтэйчүүд ажилдаа хариуцлагатай, нямбай ханддаг. Өөрийн эзэмшсэн мэргэжилдээ чадварлаг, тууштай, ажил тасалдаггүй, нарийн ажил сайн хийдэг, цэвэрч, цаг баримталдаг гэж үзсэн байна. Түүнчлэн  гэр бүлийн гишүүдийн нэг нь бригадын ахлагч бол харилцан дэм болж ажиллах зорилготой. Хоёрдугаарт, арматур зангидах, гуравдугаарт, эсгүүр, нарийн мэргэжлийн зарим ажилд, дөрөвдүгээрт, заслын, шаврын, будгийн, замаск хийх, цэвэрлэгээний болон тогоочийн үүргийг гүйцэтгэх зорилгоор авч ажиллуулдаг байна.
Ингээд судалгааны баг бригадууд буюу бичил, жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгч буюу бригадуудын үйл ажиллагааг сайжруулах хүрээнд хэд, хэдэн арга хэмжээ авч ажиллахыг зөвлөж анхааруулсан байна. Үүнд:
Судалгааны явцад бригадууд нь хөрөнгө оруулагч, захиалагч, гүйцэтгэгч байгууллагатай гэрээтэй, гэрээгүй ажилладаг хэдий ч ажил дууссаны дараа хөдөлмөрийн хөлсөө цаг хугацаанд нь эсвэл бүр авч чадахгүй хохирох нь элбэг байна. Энэ нь нэг талаас бригадуудын эрх зүйн чадамж сул, нөгөө талаас захиалагчтайгаа ажлын чанар, үр дүнг өөрсдийн чадвар, чадамжинд суурилан зөв хүлээлт бүхий үр дүнг үзүүлж чадахгүй байгаатай холбоотой юм. Түүнчлэн бригадууд татвар, даатгал төлдөггүй нь энэ судалгаанаас харагдаж байна. Өнөөдөр барилгын салбарын зах зээл дээр барилгын төрөл бүрийн ажлыг гүйцэтгэхдээ гадаад иргэний, компанийн, бригадын, хувь хүний гэсэн 4 төрлийн үнэ тариф мөрдөж байна. Үүний ялгаа зааг нь тухайн ажлын гүйцэтгэлийн чанар стандартаас гадна татвар төлөх эсэхтэй ч холбоотой юм.
Барилгын компаниуд бригадаар ажлаа гүйцэтгүүлэх нь тэдэнд олон талаар ашигтай. Нэгдүгээрт, цалин хөлсний үнэлгээг багаар тохирч болно. Үүний зэрэгцээ ажлын чанар, гүйцэтгэл тааруу гэсэн “шалтаг” тоочиж, хөлс мөнгийг нь дутуу хагас өгөх боломжтой. Хоёрдугаарт, тэдний өмнөөс хариуцлага хүлээх шаардлагагүй. Хэзээ ч, юугаар ч нөхөж баршгүй хүний ам насны асуудал юм. Гуравдугаарт, бригадад хамаарах ажилчдын элдэв даатгал, татвар, хөдөлмөр хамгааллын хэрэгсэл, хувцас зэрэгт мөнгө зарахгүй юм. Судалгаанд хамрагдсан бригадуудын 70 хувь нь жилийн 30 сая хүртэл төгрөгийн орлоготой ажилладаг бөгөөд энэ орлого нь ХХК, барилгын зөвшөөрөлтэй ХХК, зөвшөөрөлгүй бригад уу гэдэг статусаас хамаарахгүй ажээ. Мөн бригадуудын орлого түүний гишүүдийн тоо, их бага байхаас ч хамаарахгүй байна. Энэ нь тэдгээрийн танил тал, өмнөх захиалагчаасаа ажлаа олж гүйцэтгэдэгтэй холбоотой юм.
Барилгын салбарт ажиллаж буй бригадуудад хамгийн ихээр тулгамдаж байгаа асуудал нь санхүү, хүний нөөцийн хомсдол, найдвартай гэрээгээр ажиллах хэмээн тодорхойлсон байна. Нөгөө талаар бригадуудад нийгмийн асуудал, тэдгээрийг сургах хөгжүүлэх, эрх зүйн мэдлэг чадвартай болгох аливаа ажлаа чанар стандартыг баримталж ажиллах, бизнесийн зарчмаар хийж гүйцэтгэх, гүйцэтгүүлж сургах хандлага ихээхэн чухал юм. Бригадууд ямар нэг байгууллагад харьяалагдана гэдэг санхүүгийн бичиг цаас нь эмх цэгцтэй болж, хуулийн дагуу ажилладаг болохоос эхлэн тэдний эрүүл ахуй, хөдөлмөр, аюулгүй байдалд олон эерэг үр дүн, дэвшил авчрах юм. 2018 оноос ажлын үнэлэмж өсөж хамгийн багадаа өдрийн 50 мянган төгрөг болсон. Гэтэл барилгын салбарт тогтвортой боловсон хүчин бүрэлдэж чадахгүй нь энэ салбарын улирлын шинж чанартай холбоотой. Энэ мэтээр өгүүлбэл бригадуудад тулгарч буй хүндрэл, бэрхшээл, тэднийг тойрсон хууль бус байдал байгаа тул анхаарч, авч хэлэлцэж, цэгцлэх шаардлагатайг онцолсон юм.
Эх сурвалж: Барилга.МН

Сэтгэгдэл (0)

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд barilga.mn хариуцлага хүлээхгүй болно.
Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.