Кран, өргөх төхөөрөмжийг хэрхэн аюулгүй ашиглах вэ

Кран, өргөх төхөөрөмжийг хэрхэн аюулгүй ашиглах вэ
Аливаа машин техникийг аюулгүй ашиглахын тулд тухайн машины иж бүрдэл нь бүрэн, техникийн хувьд эвдрэл гэмтэлгүй байхаас гадна тухай машин, төхөөрөмжийг ашиглаж буй этгээд уг машинаа бүрэн, бүтэн байгаа эсэх, хэрхэн аюул осолгүй ашиглах талаарх мэдлэг чадвартай байх шаардлагатай. Үүний зэрэгцээ  машин техникийг ашиглаж буй байгууллага нь тухайн машин төхөөрөмжийн бүрэн бүтэн, аюулгүй байдал, ашиглах үеийн аюулгүй ажиллагааны дүрмийг мөрдөж байгаа эсэх, зааврын дагуу зөв ашиглаж байгаад тогтмол хяналт тавьдаг, зааж сургаж, ажлыг нь чиглүүлж өгдөг алба, албан тушаалтан, мэргэжилтэнтэй байх, тэдгээрийг тодорхой зохион байгуулалтад оруулах шаардлагатай юм.
Кран өргөх төхөөрөмж нь бүх машин төхөөрөмж дотроос осол гарах магадлал өндөртэй техникт тооцогддог. Гэхдээ кран өргөх төхөөрөмжийг үйлдвэрлэхдээ осол гарахаас өөрийгөө бүрэн хамгаалж чадах хэмжээнд үйлдвэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл, бүх өргөх төхөөрөмжинд ослоос хамгаалах хэрэгсэл байдаг тул түүний ажиллагаа, бүрэн бүтэн эсэх, магадлах аргыг өргөх төхөөрөмжтэй хамааралтай бүх ажилтан мэддэг байх шаардлагатай.
 
Барилгын салбарт гардаг ослын ихэнхи нь өргөх төхөөрөмжтэй холбоотой байдаг. Иймээс бүрэн хамгаалагдсан энэхүү өргөх төхөөрөмж нь ямар шалтгааны улмаас осол дагуулаад байна гэсэн асуудал тулгарч байна. Гол шалтгаан барилгын үйлдвэрлэл дээр бүрэн бус, ослоос хамгаалдаг хэрэгсэл нь найдвартай ажилладаггүй өргөх төхөөрөмжийг ашигласнаас үүдэлтэй байдаг. Мөн ашиглаж байгаа ажилтны хариуцлагагүй ажиллагаа, мэдлэггүй байдал ч нөлөөлөх нь бий.  Өргөх төхөөрөмжтэй мэргэжлийн бус төвшинд ханддаг, дүрмийг хангалттай судалдаггүй, мөрддөггүй, инженер техникийн ажилтнууд нь мэргэжлийн биш, мэргэжлийн сургалтанд хамрагддаггүйгээс осол эндэгдэл гардаг байна. Иймээс кран, өргөх төхөөрөмжийг осол эндэгдэлгүй, зөв ашиглахын тулд дараах субьектууд тодорхой эрх үүрэгтэйгээр заавал оролцох шаардлагатай байдаг. Үүнд:
  1. Эзэмшигч байгууллага буюу төхөөрөмжийг худалдан авсан этгээд эсвэл байгууллагын дарга
  2. Бүрэн, бүтэн байдлыг хариуцагч
  3. Засвар, угсралтын механик
  4. Оператор
  5. Ашиглагч байгууллага буюу төхөөрөмжийг ашиглаж буй байгууллагын дарга
  6. Ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагч
  7. Оосорлогч, дохиочин
  8. Ашиглалтын аюулгүй байдлын хяналтыг хариуцагч
Кран, өргөх төхөөрөмжийг худалдан авсан этгээд түүний эзэмшигч болно. Эзэмшигч нь заавал кран, өргөх төхөөрөмжийн чиглэлийн мэргэжилтэй хүн байх албагүй, амьдрал дээр ямар ч мэргэжилгүй хүн байх тохиолдол байдаг. Гэхдээ ийм тохиолдолд кран, өргөх төхөөрөмжтэй болж байгаа л бол түүнийг дүрмийн дагуу аюулгүй, ашиглах эсвэл ашиглуулахыг дүрмээр үүрэгдэн зааж өгсөн байдаг. Хэрэв дүрэмд заасан арга хэмжээг хэрэгжүүлээгүй, кран өргөх төхөөрөмжийг ашиглахад оролцдог субьектууд үүргээ биелүүлээгүй нөхцөлд түүнийг эзэмших, ашиглахыг хориглодог.
 
Ачаа өргөх машины эзэмшигч дараах үүрэгтэй. Үүнд:
  1. Кран, өргөх төхөөрөмжийн “Бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч”-ыг тушаалаар томилж, ажил үүргийн хуваарийг нь баталж өгсөн байх.
  2. “Бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч”-ын дүрмийн дагуу тавьсан шаардлагыг биелүүлдэг байх. Энэ нь гол төлөв дүрмийг хэрэгжүүлэх чиглэлээр хийгдэх ажлыг санхүүжүүлэх, дүрэм, журам батлах, шаардлагатай тушаал шийдвэрийг нь гаргаж өгөх явдал байдаг.
  3. Краныг ашиглахтай холбоотой хууль, дүрэм, стандарт, гарын авлагаар крантай харьцан ажиллаж байгаа хүмүүсийг хангах, сургах
  4. Краныг ашиглагч байгууллагад шилжүүлэхдээ кранаа бүрэн бүтэн болохыг магадлан үзүүлээд, тус байгууллага дүрмийн дагуу ашиглах нөхцөл нь бүрдсэн эсэхийг тодруулсны үндсэн дээр гэрээ байгуулан ашиглуулахаар хүлээлгэн өгнө.

Ингэснээр өргөх төхөөрөмжийн эзэмшигч нь түүнийг аюулгүй ашиглахтай холбоотой бүх үүргээ “Бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч”-д шилжүүлэн өгч байна гэсэн үг юм. Бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч нь өргөх төхөөрөмжийн чиглэлийн мэргэжлийн хүн байх нь илүү зохимжтой бөгөөд мэргэжлийн бус хүн байх нөхцөлд кран өргөх төхөөрөмжийн анхан шатны сургалтанд хамрагдаж энэ талаар мэдлэгтэй болсон байх шаардлагатай. Дүрмээр бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч нь мэргэжлийн сургалтанд хамрагдаж бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч хийх эрх авсан байхаар заасан байдаг.
Харин кран, өргөх төхөөрөмжийн бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагчийн гүйцэтгэх үүргийг 3 төрөлд хуваадаг. Үүнд:
 

  1. Баримт бичигтэй холбоотой ажил.
Кран, өргөх төхөөрөмжийг дараах 3 төрлийн баримт бичиг дагалдаж явдаг.

1.1 Төхөөрөмжийг үйлдвэрлэсэн үйлдвэрээс нь дагалдаж ирсэн угсралт, ашиглалтын зааврууд. Энд төхөөрөмжийг угсрах, засах, тохируулах, магадлах, оношлох болон түүнд техникийн үйлчилгээ хийх заавар байхаас гадна тэдгээрийг дагалдах цахилгааны, электрон систем, кинематик, гидравлик схемүүд байдаг. Эдгээр зааврыг орчуулж судлах, холбогдох хүмүүст нь таниулах ажлыг зохион байгуулах үүрэгтэй.
1.2 Уг төхөөрөмжийг аюулгүй, баталгаатай болохыг нотолсон баримт бичиг байна.  Энэ нь өргөх төхөөрөмжийг үйлдвэрээс нь туршсан акт, мөн шаардлагатай зарим эд хэсгийг /ган татлага, даац хязгаарлагч, баригч г.м/ үйлдвэрлэсэн газар нь туршсан актууд, төхөөрөмжийг Монголд угсарч бүрэн магадлал хийсэн акт, угсарсан болон хүлээлцсэн акт, шаардлагатай бол газардуулга болон дамжуулагчийн тусгаарлагчийн эсэргүүцлийг шалгасан протокол гэх мэт өргөх төхөөрөмж, түүний зарим чухал эд хэсгийн баталгаатай болохыг нотолсон баримт бичгүүд байна. Эдгээр баримт бичгийг байгууллага дээр төхөөрөмжийг ашиглагдах бүхий л хугацаанд хадгалах ёстой.
1.3 Кран, өргөх төхөөрөмжийн техникийн паспорт. Төхөөрөмжийг ашиглаж байх бүхий л хугацаанд паспортыг хөтөлж байх ёстой ба үүн дээр төхөөрөмжийн түүх бичигдэж байдаг. Мөн магадлал, засвар үйлчилгээ хийсэн ажилтан гарын үсгээ зурсан байдаг тул осол гарсан нөхцөлд хариуцах эзнийг тогтоох нотлох баримт болдог.
Дээрх баримт бичгүүд нь байгууллага дээр бүрэн байхаас гадна өргөх төхөөрөмжийг өөр эзэмшигчид шилжүүлэхэд дагалдуулан өгөх шаардлагатайг дүрэмд заасан байна.
 
2. Боловсон хүчний мэргэжлийн чадамжтай холбоотой ажил. Энд кран өргөх төхөөрөмжид засвар, техникийн үйлчилгээ хийлгэх, түүнийг ажиллуулах /жолоодуулах/ үүргийг зөвхөн мэргэжлийн байгууллага, эрх бүхий мэргэжлийн хүнээр гүйцэтгүүлэх ажлыг зохион байгуулна. Засвар үйлчилгээ хийх мэргэжлийн байгууллага нь тусгай зөвшөөрөлтэй байх ба тэнд ажиллах засвар угсралтын механикууд нь мэргэжлийн эрхтэй байна. Хэрэв тухайн байгууллага энэхүү шаардлагыг хангаж чадахгүй нөхцөлд ийм шаардлагыг хангасан өөр байгууллагатай гэрээ байгуулан дээрх ажлыг гүйцэтгүүлнэ. Өргөх төхөөрөмжийн оператор нь мэргэжлийн эрхтэй байх ба эзэмшигчээр тушаал гаргуулан ажиллуулах ажлыг зохион байгуулна. Дээрх мэргэжлийн ажилчид нь дүрмээр тогтоосон тодорхой хугацаанд аттестатчилалд хамрагдаж үнэмлэхний хугацаагаа сунгасан байх шаардлагатай тул энэ ажлыг мөн зохион байгуулна.
 
3. Кран өргөх төхөөрөмжийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах, ашиглах үеийн аюулгүй байдлыг хангах арга хэмжээг зохион байгуулах. Энэ хүрээнд дараах 2 ажлыг хийхэд хангалттай.
3.1 Өргөх төхөөрөмжийн техникийн үйлчилгээг цаг хугацаанд нь чанартай, бүрэн хийлгэх, түүнд хяналт тавьж ажиллах. Техникийн үйлчилгээг сар бүр хийж, энэ үйлчилгээг бүрэн хийлгэсэн кран нь бүрэн бүтэн, аюулгүй байхаас гадна ослоос хамгаалах хэрэгслүүд нь бүгд ажиллагаатай, хэвийн тохиргоотой байдаг. Ийм бүрэн бүтэн краныг ашиглаж байгаа нөхцөлд осол гарах магадлал үгүй.
3.2 Кран, өргөх төхөөрөмжийн техникийн ээлжит магадлалыг цаг хугацаанд нь, шаардлагатай бол ээлжит бусаар байнга хийх ба жилд нэг удаа хөндлөнгийн байгууллагаар хийлгэх хэрэгтэй. Техникийн магадлал хийнэ гэдэг нь кран, өргөх төхөөрөмжийг дүрмийн дагуу ашиглаж байгаа эсэх мөн өргөх төхөөрөмж нь бүрэн бүтэн, аюулгүй байгааг шалгаж, туршиж тогтоодог үйл ажиллагаа юм.
Эзэмшигч, бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагч болон өргөх төхөөрөмжтэй хамааралтай ажилладаг хүмүүс тухайн өргөх төхөөрөмж бүрэн бүтэн, аюулгүй гэдгийг гаднаас нь хараад бүрэн мэдэх боломжгүй. Зөвхөн техникийн магадлал хийхэд хажууд нь байснаар тухайн төхөөрөмж бүрэн бүтэн, аюулгүй байна гэдэгт бүрэн итгэл олж авах боломжтой. Иймд өргөх төхөөрөмжийн бүрэн бүтэн эсэхэд эргэлзэх бүрдээ магадлал хийх эсвэл тогтсон хугацаанд хийлгэж байх шаардлагатай. Өргөх төхөөрөмж магадлалд тэнцэхгүй байх нь ихэвчлэн 2 хүний хариуцлагагүй ажиллагаанаас болдог. Тодруулбал, баримт бичиг дутуу байх, боловсон хүчин мэргэжлийн чадамжгүй байх нь бүрэн бүтэн байдлыг хариуцагчийн буруугаас, техникийн хувьд бүрэн бус, ослоос хамгаалах хэрэгсэл нь ажилгүй, статик, динамик туршилтыг дааж чадахгүй байх нь өргөх төхөөрөмжид засвар, техникийн үйлчилгээг хариуцан гүйцэтгэдэг мэргэжлийн байгууллагын хариуцлагагүй, чанаргүй үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй. Ийм учраас магадлалыг хөндлөнгийн байгууллагаар гүйцэтгүүлэх нь ач холбогдолтой. Кран, өргөх төхөөрөмжийг эзэмшигчид нь магадлал хийхийг шалгалт ирж байна гэж бодоод хөндлөнгийн байгууллагаар хийлгэхээс цэрвэдэг. Техникийн магадлалаар ямар ч зөрчил илэрсэн хариуцлагын арга хэмжээ авдаггүй. Зөвхөн зөрчлөө арилгаад дахин үзүүлж өргөх төхөөрөмжөө магадлалд тэнцүүлэхийг мэдэгддэг тул цэрвэх шаардлагагүй юм. Харин ч хөндлөнгийн байгууллагаар магадлал хийлгэснээр тухай байгууллага дээр бага хэмжээний сургалт болохоос гадна өргөх төхөөрөмжтэй харьцан ажиллаж байгаа хүмүүс үүргээ хэрхэн биелүүлж байгааг тодорхойлуулах боломжтой болдог.
Краны засвар, техникийн үйлчилгээг гүйцэтгэдэг засварчин буюу засварын механик нь кран, өргөх төхөөрөмжийг угсрах, засах, тэдгээрт техникийн үйлчилгээ хийх сургалтанд хамрагдаж, эрх авсан засварчид байна. Засварын механикууд нь кран, өргөх төхөөрөмжийн угсралт, засвар, техникийн үйлчилгээг технологи, зааврын дагуу чанартай, бүрэн гүйцэтгэхээс гадна кран ашиглагч байгууллага болон крантай харьцаж ажилладаг субьектуудэд мэргэжлийн зөвлөгөө өгч байхыг дүрмээр үүрэг болгосон байдаг. Мөн техникийн бүрэн бус, осол гарч болзошгүй кран, өргөх төхөөрөмжийг ашиглаж байвал, ашиглагч байгууллагад түүнийг ашиглаж болохгүй талаар зөвлөх, зөвлөгөөг хэрэгжүүлэхгүй байгаа нөхцөлд энэ талаар Мэргэжлийн хяналтын газарт мэдэгдэх үүрэгтэй байдаг.
Краны оператор нь краныг жолоодох үндсэн үүрэгтэй бөгөөд аюулгүй ажиллагааны зааврыг чанд мөрдөн ажиллах шаардлагатай. Үүний зэрэгцээ операторуудын хамгийн хариуцлагатай үүрэг нь ажил эхлэхийн өмнө краны даацын элементүүдэд гадна үзлэг хийж, бүх ослоос хамгаалах хэрэгслүүд хэвийн ажиллаж байгааг магадлан, улмаар туршилтын ачааг өргөн даац хязгаарлагчаа шалгах юм. Үүний тулд кран ажиллаж байгаа ажлын талбайд краны даац хязгаарлагчийг турших туршилтын ачаа байнга байлгаж байх шаардлагатай байдаг. Бүрэн, бүтэн байдал хариуцагч, засварын механик, оператор нь голдуу кран эзэмшигчийн тушаалаар томилогдсон хүмүүс байдаг.
Харин краныг ашиглагч байгууллага нь эзэмшигчийн адил үүргийг хүлээнэ. Үүнд:
  1. Кран, өргөх төхөөрөмжөөр “Ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагч”-ыг тушаалаар томилж, ажил үүргийнх нь хуваарийг баталж өгсөн байх.
  2. “Ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагч”-ын дүрмийн дагуу тавьсан шаардлагыг биелүүлдэг байх.
  3. Краныг ашиглахтай холбоотой хууль, дүрэм, стандарт, гарын авлагаар хангах.
 
Ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагч нь кран өргөх төхөөрөмжийг аюулгүй ашиглах бүх ажлыг хариуцан гүйцэтгэдэг бөгөөд дараах ерөнхий үүрэгтэй.
  1. Краныг ашиглах үйл ажиллагаанд “Ачаа өргөх краныг төхөөрөмжлөх, аюулгүй ашиглах дүрэм”, кранаар ажил гүйцэтгэх төсөл /АГТ/-н хэрэгжилтийг ханган ажиллана. 
  2. Кранаар өргөх ачааны жинг тодорхойлж, жингийн жагсаалтыг гарган оосорлогч нарт хэрэглүүлэх, ил тод газар байрлуулах ажлыг зохион байгуулна.
  3. Ачааг оосорлох аргачлалыг боловсруулж оосорлогчдод зааж өгөх ба зарим төвөгтэй оосорлогдох ачааны оосорлох технологийг зураг схемээр томоор зурж, ажлын байранд байрлуулна.
  4. Ажилд зөвхөн туршигдсан, аюулгүй, баталгаажсан таар сав, тэнжээг хэрэглэх ба гэмтэлтэй, баталгаагүйг ажлын талбайгаас холдуулж тусгаарласан байна.
  5. Ачааг хураах хадгалах талбай, хураах хэлбэр, аргыг зааж өгнө.
  6. Ачааг буулгаж, дэгээ тэнжээг аюулгүй мултлах аргыг оосорлогчдод зааж, түүнд хэрэглэх ивүүр, бусад зүйлсийг бэлдэж өгсөн байна.
  7. Өөрөө явагч краныг ашиглах нөхцөлд түүнийг хаана байрлуулах, тулгуурыг хаана тулах газрыг зааж өгдөг байна.
  8. Онцгой хэлбэр, овортой ачааг өргөх, аюултай нөхцөлд краныг ажиллуулах үед өөрөө биечлэн байж ажлыг удирдан явуулна.
Ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагчийг үйлдвэрлэл дээр талбайн инженер, бригад хэсгийн дарга, цехийн мастер зэрэг ажлын талбай дээр нэгж удирдан ажиллаж байгаа хүмүүсийг ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагчийн сургалтанд хамруулж, эрхтэй болгосноор ажиллуулж байна. Ачаа шилжүүлэх үеийн аюулгүй ажиллагаа хариуцагч нь тухайн өдөр ажилд ирж чадахгүй нөхцөлд заавал өөр эрх бүхий хүнийг энэ ажилд томилж байж кранаар ажил гүйцэтгэх үйл ажиллагааг явуулах ёстойг дүрэмд заасан байна.
Ашиглалтын аюулгүй байдлын хяналтыг хариуцагч нь ерөнхийдөө дээрх үүрэг бүхий субьектууд үүргээ хэрхэн биелүүлж байгаад хяналт тавьдаг, байгууллага доторх өргөх механизмын хяналтын байцаагчийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Тэд дараах үүрэгтэй:
1. Крантай холбогдон ажилладаг дээрх хүмүүсийн үйл ажиллагаа дүрмийн дагуу явагдаж байгаад хяналт тавих;
            2. Шаардлагатай бол хэдийд ч краныг зогсоож түүнд техникийн магадлал хийх эрхтэй.
            3. Улсын хяналтын байгууллагад бүртгэгддэггүй ачаа өргөх машин, ачаа оосорлох сольдог хэрэгсэлд магадлал хийж ашиглах зөвшөөрөл олгох;
            4. Осол гарч болох зөрчилтэй ачаа өргөх машины ажиллагааг хориглон зогсоох,  мөрдөгдөж байгаа дүрэм заавар зөрчигчдөд хариуцлага хүлээлгүүлэх тухай асуудал тавих;
            5. Мэргэжлийн ажилтан, ажилчид үүргээ биелүүлээгүй бол үнэмлэхийг нь хураан, мэргэжлийг дээшлүүлэх, дахин шалгалтанд хамруулах асуудлыг байгууллагын удирдлагад тавих эрхтэй.
Үйлдвэрлэл дээр ХАБЭА-н ажилтныг өргөх төхөөрөмжийн ашиглалтын аюулгүй байдлын хяналтыг хариуцагчийн эрх олгох сургалтанд суралцуулж эрхтэй болгосноор энэ ажлыг хийлгэх тохиолдол бий. Өргөх төхөөрөмжийг ашиглахад дээрх 8 субьект өөр, өөрийн үүргээ хариуцлагатай биелүүлбэл кран, өргөх төхөөрөмж дээр аливаа осол гарахгүй үйлдвэрлэл хэвийн явагдах боломжтой.
 
Г.Батсайхан /МУ-ын зөвлөх инженер/
Эх сурвалж: barilga.mn

Сэтгэгдэл (0)

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд barilga.mn хариуцлага хүлээхгүй болно.
Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.