Ө.Рэнцэндорж: Монгол инженерүүдэд ойрын таван жилд хиймэл оюун ухааныг судлах зайлшгүй шаардлага тулгарна

Ө.Рэнцэндорж: Монгол инженерүүдэд ойрын таван жилд хиймэл оюун ухааныг судлах зайлшгүй шаардлага тулгарна
        Монголын Барилгын инженерүүдийн холбооны гишүүн, Америкийн Барилгын инженерүүдийн нийгэмлэг, Солонгосын Архитектурын холбооны судлаач оюутан, БНСУ-ын Донггук их сургуулийн барилга, архитектурын салбарын судлаач Ө.Рэнцэндоржтой ярилцлаа. Тэрбээр барилгын төслийн менежмент, барилга төлөвлөлт, инноваци, хөдөлмөрийн бүтээмж, барилгын салбарын мэдээллийн технологи, барилгын ослын шинжилгээ болон бетоны ажлын чиглэлээр судалгаа хийж байгаа. 

      -Солонгост барилгын салбар яаж хөгжиж байна. Сүүлийн үед ямар байшин барилга барихыг илүү чухалчилдаг болсон бэ?
      -Аж үйлдвэрийн хувьсгал явагдаж байна. Солонгос улс дахь барилгын салбар ерөнхийдөө ухаалаг хот, ухаалаг байшин,  бүрэн автоматжуулсан хот суурин чиглэлээр  хөгжиж байгаа. Барилгын бүх зүйл автомат болж байна гэсэн үг. Мөн байгальд ээлтэй, эко ухаалаг хот байгуулахыг зорьдог. Ийм хот байгуулснаар амьдрахад илүү таатай, гэмт хэргийн гаралт буурах боломжтой гэж үзэж буй юм билээ. Энэ чиглэлээр төсөл хөтөлбөрүүд маш их зарлагдаж, тэр хэрээр судлаач эрдэмтдийг олноор нь татан оролцуулаад эхэлсэн.
Мега төслүүд нь асар их хэмжээний судалгаа шинжилгээг шаарддаг тул энэ чиглэлээр мэргэшсэн оюутан залуусын эрэлт бий болж байна. Ногоон байгууламж, эрчим хүчний хэмнэлттэй барилга гэдгийг цогцоор нь шийдэж байгаа. Ер нь дэлхий нийтийн барилгын салбар өнөөдөр уламжлалт статистикийн томъёоноос татгалзаад мэдээллийн технологид суурилсан алгоритмчлал руу шилжиж байна.             Судалгаа хийх уламжлалт аргууд ч  шинэчлэгдлээ. Өөрөөр хэлбэл, судалгааг уламжлалт байдлаар хийсэн бол олон улсын түвшинд хүрэх судалгаа гэж үзэхгүй. Барилгын салбарт хиймэл оюун ухаан маш түгээмэл болсон. Хиймэл оюун ухааныг барилгын салбарын үр өгөөжийг дээшлүүлэхэд өргөнөөр ашиглаж байна. Зөвхөн Солонгос гэлтгүй Америк, Англи, Япон, Канадад энэ чиглэлээр томоохон нээлтүүд хийлээ. Тэгэхээр манай барилгын инженерүүдэд ойрын таван жилд хиймэл оюун ухааныг судлах шаардлага зүй ёсоор тулгарна. Бид цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн алхахын тулд ухаалаг барилгыг хөгжүүлэх хэрэгтэй байна. Энэ чиглэлээр Монголд хийх зүйл их бий.
      -Солонгост суралцахын тулд хамгийн түрүүнд юунд анхаарах шаардлагатай байдаг вэ?
      -Юун түрүүнд сургуулиа зөв сонгох ёстой. Бүтэн цагаар эсвэл хагас цагаар сурах уу гэдгээ зөв тодорхойлох хэрэгтэй. Сургуулиасаа тэтгэлэг авах, Засгийн газрын тэтгэлэгт хөтөлбөрүүдэд хамрагдах, судлаач оюутнаар элсээд, сургуулиасаа цалин авах зэрэг боломжууд байдаг. Тухайн сургуулийнхаа профессороор дамжуулан элсэн суралцах эрх олж авч болдог. Барилгын салбарын судалгаа гэдэг зүйл Монголд учир дутагдалтай ч, Солонгост сайн хөгжиж байгаа тул бидэнд боломж их бий. Нэгэнт суралцаад эхэлсэн бол цагийн юмыг цагт нь хийх ёстой. Солонгост оюутнууд цагт болон дүрэм журамд хэт баригдаж сурдаг тал бий. Багшаас өгсөн үүрэг даалгаврыг бие даан өөрөө хийгээд, өөрийнхөө хэмжээнд төгс гэсэн бүтээлээ үзүүлэх хэрэгтэй. Судалгаагаа хийж байхдаа мэдэхгүй зүйлээ багш, удирдаж буй хүнээс байн байн асуугаад байдаггүй. Асуудал байлаа гэхэд шийдэх арга замыг өөрөө эрэлхийлэн хайж олох буюу бусдаас биш, зөвхөн өөрөө хийх гэсэн зарчимд суурилан суралцаж ажилладаг юм билээ. Ерөнхийдөө Солонгост мэдлэгийг бусдаас бус өөрөө бий болгоно гэсэн үндсэн ухагдахуунтай.
      -Та өөрөө Солонгост анх хэрхэн суралцаж эхэлсэн бэ?
      -Би Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн Барилга Архитектурын Сургуулийн барилгын менежментийн ангийг төгсөөд  шууд Солонгос улсын “Донггук” их сургуулийн Барилга, Архитектурын сургуульд орсон. Судлаач оюутнаар элсэн барилгын менежмент, инженерийн лабораторид төслийн менежмент, хөдөлмөрийн бүтээмж, төлөвлөлт, зохион байгуулалт, барилга дахь мэдээллийн технологийн талаар нарийвчилсан судалгаа хийсэн юм. Сүүлийн гурван жилийн турш тасралтгүй судалгаа хийж байна.  Барилга гэлтгүй бусад салбарын судалгаа ч Солонгост өндөр хөгжсөн. Судалгаан дээр үндэслэж, томоохон төсөл хөтөлбөр, ажлууд амжилттай явагддаг, судалгаагүйгээр ажил эхэлнэ гэж байхгүй. Судлаач оюутны давуу тал их. Тухайн мэргэжилтэйгээ холбоотой салбарт судалгаа хийж, олон улсын чанартай ном сурах бичгүүдийг хэд, хэдээр нь уншиж танилцана. Ингэснээр сайн мэргэших, илүү мэдлэгийг хуримтлуулах, оюуны цар хүрээ, сэтгэн бодох чадвар сайжирч зөвхөн хичээл сонссоноос илүү үр дүн үзүүлж байгаа нь мэдрэгддэг.
      -Судалгааныхаа үр дүнд Монголын барилгын салбараас юуг онцлон ажигласан бэ?
      -Хамгийн эхлээд “Барилгын салбарын хөдөлмөрийн бүтээмжид нөлөөлж буй хүчин зүйл” гэдэг судалгааг хоёр жилийн турш хийсэн. Найман сар шалгагдсаны эцэст “Азийн Барилгын Архитектур ба Барилгын Инженерчлэл” хэмээх сэтгүүлд хэвлэгдсэн юм. Судалгаанаас харахад Монголын эрс тэс, хувьсамтгай цаг уурын хүчин зүйлээс болоод  барилгын ажил маш олон цагаар хойшилж, илүү удаан хугацаагаар ажиллах шаардлагатай болдог. Тэр хэрээр тухайн барилгын хөдөлмөрийн бүтээмж алдагдаж, ажлын үр дүн буурсаар байгаа. Бетон цутгалтын ажилд хөдөлмөрийн бүтээмж яагаад буураад байна вэ гэдгийг судалж, шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр бодит байдлыг харуулахыг зорьсон. Нийт 340 ширхэг барилгын дата мэдээллийг ашиглаад, судлахад цаг уурын хүндрэлтэй 12 хүчин зүйл барилгын салбарт сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа нь ажиглагдсан. Энэ их эрсдэл нь төлөвлөгөөнөөс давсан нэмэлт цаг хугацаа, төсөв хөрөнгө, ажиллах хүн хүч шаарддаг. “Барилга байгууламжийн аюулгүй ажиллагаанд нөлөөлж буй хүчин зүйлс” хэмээх судалгааг мөн жил хагасын турш хийсэн.

      -Цаг уурын эрс тэс уур амьсгал барилгын салбарт сөргөөр нөлөөлдөг байдлыг  шийдвэрлэх арга зам бий юу? 
      -Монголтой төстэй цаг уурын нөхцөлтэй орнууд барилгын салбараа хэрхэн хөгжүүлж буйг  судлах хэрэгтэй. Орос, Хятад, Казахстан, Киргиз, Испани, Туркменистан, Оман, Андорра, Узбекистан, Унгар гээд олон орон бий. Эдгээр орнуудтай адилхан төлөвлөлтийг хийж болох чиг хандлага ажиглагддаг. Мөн эсрэгээрээ миний судалгааг эдгээр орнуудад ч ашиглаж болно. Цаг уурын хүчин зүйлсийн нөлөөллийг тогтоогоод барилгын төлөвлөлтөө хийснээр алдаа бага гарна.  Бетон цутгах үед гаднах уур амьсгал, температур ямар байвал сайн, салхины дундаж хурд ямар байх вэ, гаднах температурын хэмжээ яаж өөрчлөгдөх зэргийг судалгаан дээр үндэслэж, нарийн төлөвлөж ажиллавал цаг хугацаа, хүн хүч, цалин хөлс, санхүү төсвийн алдагдал буурах боломжтой.  
      Монголын барилгын салбар дахь хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын судалгааг би Сингапур, Англи, Канад, Япон, Солонгос орнуудтай харьцуулж үзсэн юм. Эдгээр орнуудтай харьцуулахад Монгол Улс аль хэдийнээ хоёроос гурав дахин хэтэрсэн үзүүлэлттэй байна. 1000 ажилтан дутамд гарч буй барилгын ослын хэмжээг илтгэлүүдээр  гаргасан. Тухайн илтгэлүүдээ “0” рүү тэмүүлэх тусам үзүүлэлт сайн, бүхэл рүү тэмүүлэх тусам ослын хэмжээ их байгааг харуулна. Монгол Улсын хувьд 2006 оноос хойших мэдээлэл л олдсон. Боловсруулаад үзэхэд ихэнх үзүүлэлт нэг бүхэлтэй гарч байгаа юм. Барилгын ослын энэ үзүүлэлт нь өндөр хөгжилтэй орнуудаас хэд дахин их үзүүлэлт. Хүн ам ихтэй орнуудаас манай орны ослын хэмжээ хэд дахин их байсан нь харамсалтай.
      Манай барилга дээр гардаг хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын осол нь аюулгүй ажиллагааны дүрмийг дутуу мөрдсөн, аюулгүй ажиллах орчинг нь бүрдүүлж өгөөгүй, тоног төхөөрөмж муудсан болон ажилчдын өөрсдийнх нь хувийн зохион байгуулалт тааруу, дүрэм журмыг мөрдөөгүйгээс гарч байгаа нь батлагдсан. Гэтэл өндөр хөгжилтэй орнуудад ийм алдаа тун ховор юм билээ. Тэгэхээр Монголын хувьд талбайн зохион байгуулалт, хөдөлмөрийн нөхцөл дэх дүрэм журмаа мөрдөж хэвшвэл осол гарахгүй байх үндэслэлтэй.
      -Энэ салбарын судалгааг хөгжүүлэхийн тулд  төрөөс юу хийх шаардлагатай  байна вэ?
      -Эхлээд судалгаа хийх орчинг бүрдүүлэх, судалгаа хийж буй оюутан залуусыг системтэй байдлаар дэмжих бодлогыг бий болгож, ажил хэрэг болгох нь хамгийн чухал. Дата  цуглуулах, судалгаанд ашиглах мэдээлэл хайх нь асар хүндрэлтэй. Мэдээлэл авах гэхэд төрийн болоод төрийн бус, хувийн хэвшлийн гээд бүхий л байгууллагууд төвөгшөөж, мэдээллийг санхүүгийн эх үүсвэр болгон худалдан наймаалцдаг юм билээ. Мөн төрийн байгууллагаас олгож буй статистик болон бусад мэдээллүүд хэтэрхий хаалттай, хязгаарлагдмал байдаг болохоор энгийн интернэт орчноос олддоггүй.  Гэтэл Солонгос, Америкийн Нэгдсэн Улс, Канад, Япон гэх мэт орнуудад мэдээлэл гэдэг цогц байдлаар интернэт орчноос үнэгүй харж болохоор төлөвлөж, мэдээлэл ашиглаж буй хүмүүст таатай орчинг бүрдүүлж өгсөн байдаг. Түүнчлэн төр болон тухайн сургуулиудаас судалгаа шинжилгээ хийж буй оюутан залуусыг санхүүгийн эх үүсвэрээр сайн дэмждэг. Зөвхөн санхүү гэлтгүй судалгаа хийх таатай орчинг бүрдүүлж өгдөг. Судалгааны багаж, тоног төхөөрөмж, программ болон суралцах орчинг мөн сайн бүрдүүлдэг. Энэ мэт асуудал нь тухайн салбарыг улам хөгжин дэвшихэд чухал хувь нэмэр болдог.
      -Одоо ямар судалгаан дээр ажиллаж байна вэ?
      -Одоогоор “Барилгын ослыг Мультиноминал Ложистик аргаар загварчлах нь” гэдэг судалгаан дээр ажиллаж байна. Тодруулбал, барилгын ямар ажлыг хийж байхад аль төрлийн осол дийлэнх байгааг, аль өдөр, хэдэн цагийн үед түлхүү барилгын осол гарах хандлагатай байдаг, талбайн болон талбайн бус осол аваарт хэд орчим насны ямар хүйсийн хэр ур чадвартай хүмүүс түлхүү өртөж байгааг нарийн тодорхой болгох үүднээс алгоритм, загварчлал болон симуляц дээр суурилсан судалгаа хийхээр ажиллаж байна. Энэ маань Солонгосын барилгын ослын дата мэдээлэлд тулгуурлан хийгдэж байгаа учир ирээдүйд Монгол улс болон бусад хөгжиж буй, хөгжингүй орнуудын мэдээлэлтэй харьцуулах байдлаар бодит үр дүн гаргахыг зорьж байгаа юм.
       - Судалгааны чиглэлээр гадаад суралцах боломж хэр банйа вэ?
       -Инженер техникийн ажилтнууд, барилгын менежер, төслийн мэргэжилтнүүдийн хувьд судалгааны чиглэлээр гадаадад сурах боломж их. Дэлхийн том ч бай, жижиг ч бай сургуулиуд судалгаа хийх чадвартай оюутнуудыг сургуульдаа авах сонирхол ихтэй байдаг. Тэр тусмаа судлаач оюутнуудад тэтгэлэг олгохыг эрмэлздэг.
       -Монголдоо хаана, ямар байгууллагад харьяалагдаж байна вэ. Цаашид юу хийхийг зорьж байгаа вэ?
       -Одоогоор Монголын барилгын инженерүүдийн холбоонд харьяалагддаг. Гэхдээ Монголоос гадна Солонгосын Архитектурын Холбоо, Америкийн Барилгын Инженерүүдийн холбоонд идэвхтэй байж үйл ажиллагаа төсөл хөтөлбөрүүдийг нь түлхүү сонирхдог. Цаашлаад Монгол улсыг бусад улс орнуудтай холбох нэг гүүр болохыг эрмэлзэж байгаа. Саяхан Малайзын эмнэлгийн барилгын төсөл дээр ажиллаж байгаад ирсэн. Энэ чиглэлээр олон улсад хэрэгжиж буй төсөл хөтөлбөрүүд дээр түлхүү анхаарч ажиллахыг зорьж байгаа.
Судалгааны ажил болоод цаашдын зорилгод тань амжилт хүсье.



Бэлтгэсэн: Н.Ганчимэг
Эх сурвалж: Барилга.МН сэтгүүл

Сэтгэгдэл (0)

АНХААРУУЛГА:Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд barilga.mn хариуцлага хүлээхгүй болно.
Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.